Iechyd a gwasanaethau cymdeithasol

Ein blaenoriaeth yw cynnal gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol o’r radd flaenaf wrth baratoi am y posibilrwydd o Brexit heb gytundeb.

Diogelwch y bobl sy’n cael gofal iechyd a gofal cymdeithasol yw ein prif flaenoriaeth. Rydym yn gweithio gyda phob sefydliad iechyd a gofal cymdeithasol ar draws Cymru i sicrhau bod gwasanaethau wedi’u gwarchod cymaint ag y bo modd rhag unrhyw drafferthion posibl yn sgîl Brexit heb gytundeb.

Mae’r paratoadau hyn wedi bod yn digwydd ar lefel leol, ar lefel Cymru ac ar lefel y DU. Rydym hefyd yn gweithio gydag uwch arweinwyr iechyd a gofal a sefydliadau iechyd cyhoeddus i asesu ac ymdrin â phryderon ym maes iechyd cyhoeddus a diogelwch iechyd.

Mae Cronfa Bontio’r UE Llywodraeth Cymru wedi rhoi cyllid i nifer o brosiectau i gefnogi iechyd a gofal yng Nghymru, gan gynnwys ymchwil i’r gweithlu gofal cymdeithasol; staff ychwanegol i gefnogi’r Asiantaeth Safonau Bwyd; rhaglen cydnerthedd iechyd cyhoeddus; rhaglen pontio Brexit Cyd-ffederasiwn y GIG yng Nghymru a rhaglen bontio Brexit ADSS Cymru.

Pa wasanaethau gaiff eu heffeithio?

Ar hyn o bryd, nid ydym yn disgwyl y bydd unrhyw effaith uniongyrchol ar wasanaethau’r GIG na gofal cymdeithasol o ddydd i ddydd – bydd gwasanaethau gofal sylfaenol ac ysbytai yn parhau i weithio fel arfer ac nid ydym yn disgwyl canslo llawdriniaethau, boed wedi’u cynllunio neu’n rhai brys, os bydd Brexit heb gytundeb yn digwydd. Mae hyn yn cynnwys Damweiniau ac Achosion Brys; gofal cymdeithasol; Meddygon Teulu a deintyddion.

Gallwch chi helpu’r GIG i baratoi am Brexit drwy barhau i wneud Dewis Doeth wrth benderfynu pa wasanaeth GIG sydd orau i’ch salwch neu’ch anaf. Bydd Dewis Doeth yn eich helpu i weld a oes angen sylw meddygol arnoch os ydych yn sâl. Mae’n esbonio beth mae pob gwasanaeth GIG yn ei wneud, a phryd dylid ei ddefnyddio. Mae hyn yn galluogi gwasanaethau’r GIG i helpu’r bobl sydd ei angen fwyaf. Gallwch wirio’ch symptomau ar Galw Iechyd Cymru hefyd.

Mae llawer o sôn wedi bod yn y wasg am y pryderon na fydd moddion presgripsiwn ar gael yn sgîl Brexit heb gytundeb. 

Rydym wedi bod yn gweithio gyda Llywodraeth y DU a’r diwydiant fferyllol dros y flwyddyn ddiwethaf i gynnal y cyflenwad moddion a chyffuriau i bobl os na fydd cytundeb ar gyfer ymadael â’r UE.

Yng Nghymru, rydym yn cymryd camau ychwanegol i baratoi ar gyfer unrhyw broblemau gyda’r cyflenwadau moddion, defnyddiau a chyfarpar meddygol. Felly ni ddylai clinigwyr ysgrifennu presgripsiwn hirach a does dim angen i bobl bentyrru moddion adref, oherwydd gallai hynny yn ei hunan amharu ar y cyflenwadau.

Os oes gennych unrhyw bryderon am eich moddion neu eich presgripsiwn rheolaidd, siaradwch â’ch fferyllydd lleol yn y lle cyntaf.

Mae pryder wedi bod hefyd y bydd prinder posibl yn y radioisotopau a ddefnyddir ar gyfer diagnosis a thriniaeth canser os na fydd y DU yn rhan o Euratom. Oherwydd hanner-bywyd yr isotopau, nid oes modd pentyrru stoc wrth gefn. Fel arfer, caiff radioisotopau eu mewnforio dros nos o gyfandir Ewrop drwy Dover a’u dosbarthu gan ddefnyddio ein priffyrdd. Mae hyn yn ddibynnol ar drefniadau tollau dirwystr a chludiant dilyffethair rhwng cyfandir Ewrop a’r DU.

Mae Llywodraeth y DU, fel rhan o’u rhaglen cyflenwi moddion, yn gweithio i leihau’r perygl o amharu ar y cyflenwad radioisotopau a sicrhau cyflenwad dibynadwy.

Mae Byrddau Iechyd, ymddieriedolaethau’r GIG ac awdurdodau lleol wedi adolgu eu cynlluniau cydnerthedd presennol yng nghyd-destun Brexit heb gytundeb ac maen nhw’n gweithio gyda’u partneriaid yn eu fforymau cydnerthedd lleol. Caiff y cynlluniau hyn eu profi fel rhan o baratoadau ehangach y gwasanaethau cyhoeddus.

Yr awdurdodau lleol a’r darparwyr gofal cymdeithasol annibynnol a thrydydd sector  sy’n gyfrifol am ofal cymdeithasol yng Nghymru. Rydym yn cydweithio’n agos â nhw i gydlynu’r paratoadau am Brexit heb gytundeb.

Mae Cyd-ffederasiwn y GIG yng Nghymru wedi cyhoeddi Cwestiynau Cyffredin am Brexit ym maes iechyd a gofal cymdeithasol, ar gyfer y bobl sy’n gweithio mewn iechyd a gofal cymdeithasol.

Pobl o’r UE sy’n gweithio mewn iechyd a gofal cymdeithasol

Mae dinasyddion yr UE bob amser wedi cael croeso yng Nghymru, a bydd y croeso hwnnw’n parhau. Mae gweithwyr o’r UE yn bwysig iawn i’n gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, ac rydym yn gwerthfawrogi eu cyfraniad yn fawr.

O 30 Mawrth 2019 ymlaen, gall dinasyddion yr UE a’u teuluoedd sy’n byw yn y DU wneud cais am gynllun Statws Preswylydd Sefydlog y Swyddfa Gartref. Bydd hyn yn rhoi’r hawl iddynt ddal ati i fyw a gweithio yng Nghymru ar ôl Brexit.

Os ydych chi’n ddinesydd yr UE, â staff o’r UE neu’n recriwtio o’r UE, mae’r Swyddfa Gartref wedi cyhoeddi’r cyngor canlynol:

  • EU citizens in the UK – Stay Informed, mae hwn yn rhoi gwybodaeth am y cytundeb ar hawliau dinasyddion a’r Cynllun Preswylio i ddinasyddion yr UE yn y DU. 
  • Os yw dinasyddion yr UE eisiau aros yn y DU tu hwnt i 31 Rhagfyr 2020, bydd angen iddyn nhw ac aelodau agos eu teulu wneud cais i Gynllun Preswylio’n Sefydlog i Ddinasyddon yr UE. Bydd y cynllun ar agor erbyn mis Mawrth 2019. 
  • Mae pecyn wedi ei lansio i roi offer a gwybodaeth i gyflogwyr gefnogi dinasyddion yr UE a’u teuluoedd gyda’r Cynllun Preswylio’n Sefydlog.

Mae Llywodraeth y DU wedi lansio ymgyrch paratoi i ymadael â’r UE i roi cyngor a gwybodaeth i unigolion a busnesau am y paratoadau a’r camau y gallai fod angen iddynt eu cymryd.

Mae Llywodraeth Cymru wedi comisiynu Ipsos Mori i gynnal darn o ymchwil yn edrych ar y gweithlu gofal cymdeithasol a gofal plant yng Nghymru, er mwyn nodi faint o ddinasyddion yr UE a gyflogir yn y sector er mwyn inni allu eu helpu nhw a’u cyflogwyr. 

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd parhau i gydnabod cymwysterau proffesiynol y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol yn y DU a’r UE fel ei gilydd. Bydd hyn yn gymorth i weithwyr proffesiynol symud i weithio yng ngwahanol wledydd Ewrop.

Os bydd Brexit yn digwydd heb gytundeb, rydym yn disgwyl y bydd cymwysterau presennol Ewropeaidd a rhyngwladol yn dal i gael eu cydnabod am gyfnod penodol. Rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i ddatblygu’r ddeddfwriaeth sydd ei hangen ar gyfer hyn.

Trefniadau gofal iechyd cyfatebol rhwng yr UE a’r DU

Mae Llywodraeth y DU wrthi’n edrych ar y trefniadau gofal iechyd cyfatebol i’r dyfodol. Mae’r hawliau gofal iechyd cyfatebol sydd gennym ar hyn o bryd fel aelodau o’r UE yn cynnwys:

  • pensiynwyr gwladwriaethol yn cael mynediad llawn at ofal iechyd yn y wlad y maent yn ymddeol ynddi yn yr UE;
  • cerdyn EHIC (Cerdyn Yswiriant Iechyd Ewropeaidd) am ddim sy’n rhoi’r hawl i driniaeth iechyd frys tra’n ymweld ag aelod-wladwriaeth yn yr UE; 
  • gweithwyr a adleolir a gweithwyr ar y ffin yn cael hawl i ofal iechyd lleol;
  • cleifion o’r DU â hawl i gynllunio triniaeth feddygol mewn gwlad arall yn yr UE/yr Ardal Economaidd Ewropeaidd (AEE);
  • cleifion o’r DU yn gallu prynu gwasanaethau gofal iechyd ar draws yr AEE a gwneud cais am ad-daliad gan y DU.

Os bydd Brexit yn digwydd heb gytundeb, bydd Llywodraeth y DU yn negodi i gadw cymaint ag y bo modd o’r trefniadau gofal iechyd cyfatebol hyn.

Mae’r Tŷ Cyffredin wrthi ar hyn o bryd yn ystyried deddfwriaeth i sefydlu trefniadau gofal iechyd cyfatebol newydd. Er y gall rhai o’n hawliau gofal iechyd cyfatebol barhau drwy drefniadau newydd, mae’n bosibl na fyddant ar gael ar draws yr UE cyfan.

Rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU i sicrhau bod buddiannau Cymru’n cael eu cydnabod a’u cynrychioli'n briodol.

Nesaf: addysg a sgiliau >